KKTC Ulusal Varoluş Mücadelesi’nden 2026’ya Kıbrıs Türk Marşları 1
Dünyada ilk milli marş M.Ö. 4. yüzyıllarda Hunlar tarafından
bestelenmiştir. Hunlarda "Tuğ" adı verilen müzik orkestrası Mehter'in
temelini oluşturmuştur. Orhun Kitabelerinde mehter "Kübürge" ve
"Tuğ" olarak geçmektedir. Selçukluların T'abılhânesinde altı temel
çalgı kullanılmıştır. II. Mahmud döneminde Batı müziği ve
gelenekleri kabul edilmeye başlanmış padişahlara özel Mecidiye,
Aziziye, Hamidiye ve Reşadiye Marşları bestelenmiştir. Fatih Sultan
Mehmed mehter çalınırken ayağa kalkma geleneğini kaldırmış,
mehter, dünyanın en eski ordu bandosu olarak Avrupa'ya da örnek
olmuştur.
Modern dönemde ise 1920'de TBMM'nin kurulmasıyla milli marş
ihtiyacı ortaya çıktı. 724 şiir arasından Mehmet Akif Ersoy'un şiiri
seçilmiştir. (Avşar, 2026). Türkler yaklaşık bin yıl öncesinden marşın
önemini biliyordu. Günümüzde milli marş geleneği Türklerin
başlattığı bir hakikattir. Asker millet olarak tanımlanan Türklerde
tarihi süreç içinde marşların da önemli bir yer tuttuğu görülür.
Osmanlı Türklerinde mehter ve mehter marşları yüzyıllar boyunca
ordunun kahramanlıklarında rol oynamış ve bu marşlar halkın diline
dolanmıştır. XIX. yüzyılda Osmanlı saray bandosunun kurulmasıyla
Batılı bestekârların besteledikleri marşlar ön plâna çıkmaya
başlamıştır. Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Ankara’da Mehmet Âkif
Ersoy’un yazdığı İstiklâl Marşı’nın 1921’de TBMM’de millî marş
1 Öğr. Gör., Girne Amerikan Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Sınıf Öğretmenliği Bölümü, KKTC.
[email protected], ORCID ID: 0009-0004-4449-0918

olarak kabulü Milli Mücadele’nin moral açısından başarıya
ulaşmasında önemli bir işlev yüklenmiştir. Bir başka ifadeyle
özellikle millî içerikli marşların millî kimliğin inşasında ve verilen
mücadelenin olumlu sonuçlanmasında büyük etkisi vardır. Aynı
durum Kıbrıs Türk varoluş mücadelesinde de (1958-1974) karşımıza
çıkmaktadır.
Kıbrıs Türk Marşları üzerine bir araştırma yapılmaya kalkıldığında
veya onlar üzerine aydınlara sorular yöneltiğinde şu cümle ve cevapla
karşılaşmak mümkündür: “Bizim marşlarımız Türkiye’nin
marşlarıdır!” Kıbrıs Türk kültür ve siyaset insanları ile yaptığımız
görüşmelerde onların ve mücahitlerin Gençlik Marşı’nı, Onuncu Yıl
Marşı’nı okuyup iyi bildiklerini öğrendik. Gerçekten de Kıbrıs
Türkleri arasında Türkiye marşları ve İstiklal Marşı büyük coşkuyla
benimsenmiş, bunun yanında yerli bestekârlarca da marşlar
bestelenmiştir. Kıbrıs Türk Marşları denince ilk akla gelenler “okul-
mektep” marşlarıdır. Marşların millî içerikli olanlarına daha çok
1950’lerden sonra Kıbrıs Türk varoluş mücadelesinin başlaması ile
rastlıyoruz. Kıbrıs Türk liselerinde İngiliz marşının ardından gençler
Mehmet Âkif’in İstiklal Marşı’nı okumaya başlamış, kısa süre sonra
da İngiliz milli marşı yerini İstiklâl Marşı’na bırakmıştır. O dönem
gençlerinin pek çoğu Türk askeri marşlarını bilir ve okurdu. Kıbrıs
Türk Varoluş Mücadelesi’nde önemli bir rol oynayan Bayrak
Radyosu da millî konulu marşlar (Gençlik Marşı, Onuncu Yıl Marşı,
Karadeniz Marşı) çokça çalmıştır. Bayrak Radyosu haber aralarında
da Dağ Başını Duman Almış/Gümüş Dere Durmaz Akar dizeleriyle

ünlenen Gençlik Marşını sözsüz olarak vermiştir. Bazen de Kıbrıs
Türkleri Türkiye’nin tanınmış marşlarını kendilerine göre
uyarlamışlar veya beğendikleri bir şiir parçasını, Türkiye marşının
bestesiyle söylemeye çalışmışlardır. Kıbrıs Türk kültür araştırmacısı
İsmail Bozkurt’tan öğrendiğimize göre Türkiye Harbiye Marşı’nın
bestesiyle, Nihal Atsız’ın “Türk’ün Türküsü” adlı şiirinin parçaları
örneğin:
Delinse yer, çökse gök, yansa, kül olsa dört yan,
Yüce dileğe doğru yine yürürüz yayan.
xxx
Yıldırımdan, tipiden, kasırgadan yılmayan yılmayan
Ölümlerle eğlenen tunç yürekli Türkleriz...
dizeleri mücadele yıllarında kimi cephelerde okunmuştur.
Özellikle Klasik Türk Musikisi, alaturka musiki ve Türk marşları
konusundan kültürümüze emeği geçen, bu konuda derleme ve incelemeler
yapan isim, Etem Ruhi Üngör’dür. Onun 1966 tarihli Türk Marşları adlı
kitabı konumuz bakımından bir başvuru ve el kitabıdır. Etem Ruhi’nin
Türk Marşları adlı eserinden öğrendiğimize göre Türklerde askeri musiki
çok eskidir. Göktürk Kitabelerinde Kaşgarlı Mahmut’un Divanü Lügat-it
Türk’ün de ve Evliye Çelebi’de Türklerin savaşlarda musiki
kullandıklarına dair bilgiler mevcuttur. (Üngör, 1966). Bilhassa mehter
musikisi II. Mahmut zamanında 1826’da mehter teşkilatı kaldırılarak
Avrupai askeri bando kurulana kadar önemli işlev görmüştür. Muzika-i
Hümayun adı altında kurulan Batılı kurumun başına İtalyan Donizetti
1828’de tayin edilmiş ve onun otuz yıla yakın görevi sırasında pek çok
marş yazılıp bestelenmiştir. O günlerden bugünlere sadece birkaç marş

gelebilmiştir. Bu kurumda çalışan çoğu İtalyan muzisyenlerin öğrencileri
zamanla ünlenecek ve tanınmış marşlara imza atacaklardır. Bunlardan biri
de İstiklal Marşımızın bestekarı Zeki Üngör’dür. Etem Üngör’den
öğrendiğimize göre Cumhuriyete kadar milli bir marş yaptırılmamış, onun
yerine padişahlar için yapılan özel marşlar kullanılmıştır. Bu açıdan
sözlerini Mehmet Akif Ersoy’un yazdığı ve 12 Mart 1921’de bestelenmek
üzere milli marş seçilen İstiklal Marşı’nın Türk marş tarihinde önemli bir
yeri vardır. Etem Ruhi Üngör’ün Türk Marşları kitabında tanınmış Türk
marşları olarak “Rıfat Bey’in Sivastopol Marşı, Mehmet Ali Bey’in
Plevne Marşı, Ali Rıza Bey’in Eski Ordu Marşı, Destancı Mustafa’nın
Çanakkale Marşı, İsmail Hakkı Bey’in Tekbir ve Cenk Marşı, Ali Ulvi
Elöve’nin Gençlik Marşı, Samih Rıfat’ın Akdeniz Marşı, bestakarı belli
olmayan Ankara Marşı ve Aka Gündüz’ün Çocuk Marşı” sayılabilir. 3
Etem Üngör Türk Marşları kitabının önsözünde eserini yazma sebebini
Türk marşları konusunda noksan ve yanlış bilgileri düzeltmek ve bir marş
repertuvarı oluşturmak olarak açıklar. Türkiye dışındaki Türklerin marşları
için şöyle der: “Dış Türklerin marşlarına gelince: çok uğraşmama rağmen
pek az şey elde edebildiğimi üzülerek kaydetmeliyim. Bundan da dıştaki
perişanlığın içtekini gölgede bıraktığı kolayca anlaşılmaktadır”. 4 İşte bu
eksikliği giderme arzusu Türk marşlarını ve kültürüne olan merak,
vatanseverlik Etem Ruhi Üngör’ün yolunu Kıbrıs’a da düşürmüş ve
incelenmeyen musikilerden biri kabul ettiği Kıbrıs Musikisi üzerine Etem
Ruhi “Kıbrıs’ta Musiki” başlıklı bir yazı kaleme almıştır. 5 Etem Ruhi bu
yazısında Kıbrıs taki Türk musikisi hakkında bazı kaynak isimleri de verir.

İşte onlardan biri 1972’de Lefkoşa’da Ergenekon Yayınları tarafından
basılan Kıbrıs Türk Marşları adlı derlemedir.
1972’de Kıbrıs’ta, Lefkoşa’da, Ergenekon Yayınlarının bastığı ve
Gençlik, Spor, Köy ve Halk Eğitimi Dairesi Müzik Komitesi’nce
derlenen Kıbrıs Türk Marşları adlı kitap, Kıbrıs’ta Rumlara karşı
mücadele verilirken yayımlanması bakımından çok anlamlıdır. Ayrıca
eserin önsözünde kutsal bir savaş verilen bir dönemde yazılan ve
bestelenen bu marşlar aracılığıyla hiç kimseye boyun eğilmeyeceği ve
hiç kimseye köle olunmayacağı dile getirilir. 20 Temmuz 1974’teki
Mutlu Barış Harekatı’na giden yolda Kıbrıs Türk Marşları kitabının
ve içindeki marşların şüphesiz ulusal davaya moral-destek açısından
hizmeti olmuştur. 1972’den 2026’e elli yılı aşan zaman dilimi içinde
şüphesiz bu marşlara yazılan, bestelenen yeni marşlar eklenmiştir. Bu
çalışmanın hareket noktasını, bel kemiğini elli dört yıl önce gelecek
kuşaklara bir belge ve yâdigâr olsun diye Kıbrıs Türk vatanseverleri
tarafından hazırlanan ve Lefkoşa’da Ergenekon Yayınları’nca basılan
Kıbrıs Türk Marşları adlı kitap oluşturmaktadır. (Kürşad, 1972)
Kıbrıs Türk marşları, Kıbrıs Türk toplumunun tarihsel, kültürel ve
milli hafızasını anlamak açısından önemli bir araştırma alanıdır.
Marşlar incelendiğinde vatan, özgürlük, bayrak, şehitlik, kahramanlık,
milli birlik, Türklük ve Kıbrıs'a aidiyet gibi temaların güçlü biçimde
öne çıktığı görülmektedir.
Bu eserler, Kıbrıs Türk toplumunun tarihsel deneyimlerinin müzik
aracılığıyla ifade edilmesini sağlamıştır. Özellikle milli mücadele
dönemi, toplumlararası çatışmalar, 1974 süreci ve sonrasındaki siyasi
gelişmeler, marşların içerik ve söylemlerinde önemli izler bırakmıştır.

Kıbrıs Türk marşlarının en önemli özelliklerinden biri, bireysel duygu
ile kolektif hafızayı bir araya getirmesidir. Bir marş söylendiğinde
yalnızca bir müzik eseri icra edilmemekte; aynı zamanda geçmiş,
bugün ve gelecek arasında sembolik bir bağ kurulmaktadır.
Bu açıdan Kıbrıs Türk marşları, yalnızca müzik eserleri olarak değil,
toplumsal hafızanın, milli kimliğin ve kültürel aidiyetin taşıyıcıları
olarak değerlendirilmelidir. Gelecekte yapılacak çalışmaların belirli
marşları tek tek ele alarak söz-müzik ilişkisini, tarihsel bağlamını,
kullanılan sembolleri ve müzikal özelliklerini karşılaştırmalı olarak
incelemesi önem taşımaktadır. Özellikle Kıbrıs Türk Milli Mücadele
dönemi marşları ile 1974 sonrası ortaya çıkan marşların
karşılaştırılması, Kıbrıs Türk toplumunun kimlik ve vatan algısındaki
değişim ve süreklilikleri ortaya koyabilecek niteliktedir.
Sonuç olarak Kıbrıs Türk marşları, bir toplumun yalnızca geçmişte ne
yaşadığını değil, neyi savunduğunu, hangi değerlere sahip çıktığını,
kendisini nasıl tanımladığını ve geleceğini nasıl tasavvur ettiğini
anlamamıza yardımcı olan önemli kültürel belgelerdir.
Kaynakça:
AKKURT, Aydın, Türk Mukavemet Teşkilatı (1957-1958
Mücadelesi), Seçil Ofset, İstanbul, 1999.
ARMAOĞLU, Fahir, Kıbrıs Meselesi 1954-1959, A.Ü. S.B.F.
Yayınları, Ankara, 1963.
BALABAN, Nizamettin, Milli Mücadelede Türk Basını, Erciyes
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı
(yayınlanmamış yüksek lisans tezi), Kayseri, 2006.
BERKALP, Ayten Salih, “Mücadelemizde Kıbrıs Türk Kadınının
Yeri”, Kıbrıs Türk Milli Mücadelesi ve Bu Mücadelede TMT’nin
Yeri, Uluslararası Sempozyum, Lefkoşa, 2008, C.II.

CAMGÖZ, Erdal, “Erenköy Direnişi ve Ağustos Savaşları”, Kıbrıs
Türk Milli Mücadelesi ve Bu Mücadelede TMT’nin yeri, Uluslararası
Sempozyum, Lefkoşa, 2008, C.II.
CERRAHOĞLU, Zehra Yalçınkaya, BM Gözetiminde Kıbrıs Sorunu
ile İlgili Olarak Yapılan Toplumlararası Görüşmeler (1968-1990), TC
Kültür Bakanlığı, Ankara, 1998.
ÇAY, Abdulhaluk, Kıbrıs’ta Kanlı Noel-1963, Türk Kültürünü
Araştırma Enstitüsü, Ankara, 1989.
DENKTAŞ, Rauf R., Rauf Denktaş’ın Hatıraları, Boğaziçi Yayınları,
1996.
GAZİOĞLU, Ahmet, İngiliz Yönetiminde Kıbrıs III (1951-1959),
Kıbrıs Araştırma ve Yayın Merkezi, Ankara, 1998.
GÜREL, Şükrü Sina, Kıbrıs Tarihi 1 (1878-1960), Kaynak Yayınları,
İstanbul, 1984.
GÜVENÇ, Nazım, Kıbrıs Sorunu Yunanistan ve Türkiye, Çağdaş
Politika Yayınları, Kıbrıs, 1984.
HAKERİ, Bener Hakkı, Başlangıcından 1878’e dek Kıbrıs Tarihi,
KKTC Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı, 1993.
İSMAİL, Sabahattin, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Doğuşu-Çöküşü ve
Unutulan Yıllar (1964- 1974), KKTC Milli Eğitim ve Kültür
Bakanlığı Yayınları, 1992.
İSMAİL, Sabahattin, Atatürk Döneminde Türkiye-Kıbrıs İlişkileri
(1919-1938), KKTC Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı Yayınları,
Lefkoşa, 1989.
TANSU, İsmail, Aslında Hiç Kimse Uyumuyordu, Minpa
Matbaacılık, Ankara, 2001.

TARAKÇI, Mustafa, Kıbrıs Barış Harekâtı, Hacettepe Üniversitesi
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, (yayınlanmamış doktora
tezi), Ankara, 1998.
YURDAKUL, Erdal, Kıbrıs Türkleri ve Atatürk İnkılaplarının
Kıbrıs’ta Uygulanması, Genelkurmay Basımevi, Ankara, 2002.
YÜCEL, Hasan Ali, Kıbrıs Mektupları, Türk Tarih Kurumu
Basımevi, Ankara, 1957.


İBRAHİM  ARSLAN KİMDİR ?

1988 yılında Koyulhisar’da doğdum. İlköğrenimime Koyulhisar Cumhuriyet İlkokulunda başladı
. Ortaokul ve liseyi Antalya'da tamamladım. 2008 yılında KKTC Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’ne kayıt olup 2013 yılında üniversiteden mezun oldu ve adı geçen üniversitenin Eğitim Fakültesi’ne Araştırma Görevlisi olarak atandım. 2013-2014 öğretim yılında yüksek lisans öğrenimine başladım ve aynı üniversitenin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü yüksek lisans programından ders kısmını dereceyle tamamladım
. 2014-2015 Güz döneminde KKTC Girne Amerikan Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Öğretimi Bölümü’ne yatay geçiş yaptım ve yüksek lisansımı tamamladı.
T.C Kültür Bakanlığı’nın 2011’de çıkardığı Namık Kemal kitabında bölüm yazarlığı, KKTC Güvenlik Kuvvetleri Dergisi’nde, KKTC Ulusal Halk Hareketi Çağdaş Gençlik Dergisi’nde, T.C Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi’nin katkılarıyla Harid Fedai Armağanı kitabında, uluslararası hakemli dergi Asia Minors Dergisi’nde, Hürriyet Gösteri Dergisi’nde yazıları vardır.
Ayrıca birçok ulusal ve uluslararası konferanslarda bildiri sundu. 2010’da KKTC’de düzenlenen II. Uluslararası TMT Sempozyumu’nda, 2012 yılında İstanbul Kültür Üniversitesi’nde düzenlenen Genç Türkologlar Sempozyumu’nda, KIBATEK Vakfı’nın düzenlemiş olduğu 2012 ve 2014 yıllarında Edebiyatta Bahar ve Edebiyatta Kadın başlıklı sempozyumlarda bildirilerimi sundu.
İstanbul Eren Yayınevi katkılarıyla Türkçe’de İlk İtalyan Edebiyatı (2012), adlı kitabım bulunmaktadır. Ayrıca Mehmet Faruk Gürtunca'nın Şir Kitapları Üzerine İnceleme, Kıbrıs'ta Türk-İslam Varlığı adlı kitapları bulunmaktadır. 2012 yılından itibaren KKTC Ulusal Halk Hareketi mütevelli heyeti üyeliğini yapmakta
. 2014 ve 2016 yılları arasında KKTC Girne Amerikan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanlık İdari İşler Yardımcısı ve Öğretim Görevlisi olarak çalıştı
. 2018-2020 yılları arasında Kıbrıs İlim Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği Bölümü’nde Öğretim Görevlisi, 2020-2022 yılları arasında Yakın Doğu Üniversitesi Temel Eğitim Bölümü'nde Öğretim Görevlisi olarak çalıştı
. 2023-2024 yılları arasında KKTC Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde Ç 1974 Anıt Gemisi'nde Rehber Deniz Çavuş olarak 12 ay askerlik-mücahitlik görevimi tamamladı
2023 yılında KKTC vatandaşlık hakkımı kazanmış olmakla birlikte, 2025-2026 dönemi itibariyle Girne Amerikan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği Bölümünde Öğretim Görevlisi olarak çalışma.